Jump to ContentJump to Main Navigation
The Polish Revolution and the Catholic Church, 1788–1792A Political History$

Richard Butterwick

Print publication date: 2011

Print ISBN-13: 9780199250332

Published to Oxford Scholarship Online: January 2012

DOI: 10.1093/acprof:oso/9780199250332.001.0001

Show Summary Details
Page of

PRINTED FROM OXFORD SCHOLARSHIP ONLINE (www.oxfordscholarship.com). (c) Copyright Oxford University Press, 2017. All Rights Reserved. Under the terms of the licence agreement, an individual user may print out a PDF of a single chapter of a monograph in OSO for personal use (for details see http://www.oxfordscholarship.com/page/privacy-policy). Subscriber: null; date: 20 November 2017

(p.332) Select bibliography

(p.332) Select bibliography

Source:
The Polish Revolution and the Catholic Church, 1788–1792
Publisher:
Oxford University Press

Below are listed the cited primary sources (except for printed projects located in the Archiwum Sejmu Czteroletniego) and the most important cited secondary sources.

Unpublished primary sources

Warsaw

Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD)

Archiwum ks. Kajetana Ghigiottiego (AGhig.)

25a vols. v–vii, 25b vol. xi, 385, 514a vols. ii–iii, 514b vol. i, 515a vol. ii, 646a, 646c, 686a, 686b, 801b vol. i, 803a, 803b.

Archiwum Księcia Józefa Poniatowskiego i Marii Teresy Tyszkiewiczowej (AJP) 1066

Archiwum Publiczne Potockich (APP)

96, 97, 98, 197, 262 vol. i, 277, 279b vols. iv, v, vii.

Archiwum Roskie (ARoskie)

publica XCV/4/5, CCXIX/13/104.

Archiwum Sejmu Czteroletniego (ASC)

1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 24.

Zbiór Popielów (ZP)

130, 406, 413, 414, 419, 420, 421, 423.

Biblioteka Narodowa (BN)

Akc. 9830, Akc. 11,356 vol. i.

Cracow

Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej (AKKK)

Liber archivi 10, 30.

Protocollum actorum 19a.

Archiwum Państwowe w Krakowie (APK)

Acta Castrensia Cracoviensia, Relationes (inducta) 221.

Archiwum Podhoreckie (APodh.)

X 2/24, X 4/12, X 4/13, X 4/17, X 6/11.

Archiwum XX. Misjonarzy na Stradomiu (AMS)

Poniatowski A I

17, 18, 19, 23, 24, 27.

Biblioteka Jagiellońska (BJ)

955, 956, 2987, 3119, 3729 vol. i, 4436 vol. i, 5524 vol. i–ii, 5993 fasc. XVI.

Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk (BPAU)

186, 196, 197, 198, 199, 203, 204, 953, 8318, 8320, 8322, 8326, 8330, 8336, 8337, 8341, 8346, 8347, 8351, 8352, 8354, 8356, 8615.

(p.333) Biblioteka XX. Czartoryskich (BCz.)

722, 723, 726, 728, 730, 734, 887, 916, 920, 922, 924, 929, 1178, 1187, 3295, 3471, 3473, 3474.

Gniezno

Archiwum Archidiecezjalne (AAG)

Archivum Capituli (ACap.)

B39, B84.

Kórnik

Biblioteka Kórnicka Polskiej Akademii Nauk (BK)

1325.

Poznań

Archiwum Państwowe w Poznaniu (APPoz.)

Kalisz Gr., Relationes 481.

Poznań Gr., Relationes 1196.

Księgi Sejmiku Średzkiego S.1.

Wrocław

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich (Ossol.)

1778, 6353, 6848, 14,187, 14,188, 14,189.

Vilnius

Lietuvos Mokslų Akademijos Vrublevskių Biblioteka (LMAVB)

Fondas 43, nos. 1091, 1125.

Fondas 233, nos. 125, 126.

Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas (LVIA)

Senai Aktai (SA) 4236, 4803, 5919, 13,723, 13,805, 14,570, 15,281.

Fondas 1135, apyrašas 20, nos. 426, 427.

Fondas 1276, apyrašas 2, nos. 182, 188, 189, 194.

Vilniaus Universiteto Biblioteka (VUB)

Fondas 2 DC, nos. 38, 42, 44.

Fondas 16, no. 2.

Vatican City

Archivio Segreto Vaticano (ASV)

Archivio della Nunziatura Apostolica a Varsavia (ANV)

50, 51, 52, 53, 66, 67.

Moscow

Arkhiv Vneshnei Politiki Rossiiskoi Imperii (AVPRI)

Professor Zofia Zielińska kindly lent me her notes, of which I cite:

Snosheniia Rossii s Polshei, Fond 79, opis 6, nos. 195, 196, 1256, 1257, 1261, 1262.

Varshavskaia missiia, Fond 80, opis 1, nos. 1267, 1331.

Vienna

Österreiches Staatsarchiv

(p.334) Haus‐, Hof‐, und Staatsarchiv (HHStA)

Staatenabteilungen (VIIIb)

Polen II, 50, 51, 52, 53, 54.

Berlin

Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz (GStAPK)

Repositur IX (Polen)

27–235, 27–251.

Repositur 92 Nachlässe von Hertzberg 13.

Nachlässe von Lucchesini, 32 vol. ii.

Dresden

Sächsisches Hauptstaatsarchiv (SHStA)

Loc. 3570, vols. XXVb, XXVIa, XXVIb.

Loc. 3571, vol. XXIX.

Paris

Archives du Ministère des Affaires Étrangères (AMAE)

Correspondance Politique (CP), Pologne 315, 316, 317, 318, 319.

London

National Archives, Kew (NA)

Foreign Office (Poland) (FO 62) 2, 3, 4, 5.

Published speeches to the sejm

Ankwicz, Józef, 18 May 1790, Głos…

Bernowicz, Michał, 1 March 1791, Głos…

Butrymowicz, Mateusz, 12 March 1789, Głos…

—— , 23 July 1789, Głos…

—— , 20 January 1792, Głos…

Cieciszowski, Kacper, 16 March 1789, Mowa…

—— , 2 September 1790, Głos…

—— , 21 May 1792, Mowa…

Czetwertyński, Antoni, 12 March 1789, Przymówienie się…

Dłuski, Tomasz, 6 April 1791, Mowa…

Garnysz, Maciej Grzegorz, 16 March 1789, Przymówienie się…

Giedroyć, Stefan, 2 September 1790, Głos…

Hulewicz, Benedykt, 23 July 1790, Głos…

Jerzmanowski, Franciszek, 13 March 1789, Mowa…

Jezierski, Jacek, 12 March 1789, Mowa…

—— , 13 March 1789, Mowa…

—— , 16 March 1789, Mowa…

—— , 24 [sic—23] March 1789, Mowa…

—— , 27 March 1789, Mowa…

—— , 21 [sic—20] July 1789, Mowa…

—— , 15 December 1789, Mowa…

—— , 29 May 1790, Mowa…

(p.335) —— , 31 May 1790, Mowa tegoż…

Jordan, Jan, 12 March 1789, Głos…

—— , 25 May 1790, Głos…

Kiciński, Pius, 13 September 1790, Głos…

—— , 21 February 1791, Głos…

Kołłątaj, Hugo, 20 May 1791, Głos…

Kościałkowski, Tadeusz, 12 March 1789, Głos…

—— , 2 September 1790, Głos…

Kossakowski, Józef Kazimierz, 13 March 1789, Głos…

—— , 23 March 1789, Głos…

—— , 30 March 1789, Głos…

—— , 21 July 1789, Głos…

Krasiński, Adam Stanisław, 21 December 1789, Mowa…

Kublicki, Stanisław, 17 July 1789, Przymówienie się…

Ledóchowski, Antoni, 18 April 1791, Głos…

Leżeński, Marcin, 10 May 1792, Głos…

Linowski, Aleksander, 14 April 1791, Głos…

Lipski, Tadeusz, 16 June 1791, Głos…

Małachowski, Piotr, 12 March 1789, Głos…

Mikorski, Józef, 25 May 1790, Głos…

Naruszewicz, Adam Stanisław, 16 March 1789, Głos…

—— , 20 July 1790, Głos…

—— , 3 January 1791, Głos…

—— , 3 May 1792, Głos…

Niemcewicz, Julian Ursyn, 30 March 1789, Mowa…

Poniatowski, Michał Jerzy, 12 March 1789, Mowa…

—— , 19 March 1789, Mowa…

—— , 15 September 1791, Głos…

—— , 28 October 1791, Głos…

—— , 5 December 1791, Głos…

—— , 19 December 1791, Głos…

Potocki, Seweryn, 2 September 1790, Przymówienie się…

Rostocki, Teodozy, 10 [sic—9] September 1790, Podziękowanie…

Rożnowski, Antoni, 13 March 1789, Głos…

—— , 24 March 1789, Przymówienie się…

—— , 27 March 1789, Głos…

Rybiński, Józef, 19 October 1789, Mowa…

Sapieha, Kazimierz Nestor, 18 April 1791, Głos…

Siwicki, Ignacy, 5 April 1791, Głos…

—— , 9 May 1791, Głos…

—— , 1 May 1792, Głos…

Skarszewski, Wojciech, 21 May 1792, Głos…

Sołtyk, Stanisław, 21 May 1792, Głos…

Stanisław August, 3 May 1792, Mowa…

Strasz, Michał, 27 May 1790, Głos…

Stroynowski, Walerian, 26 May 1790, Głos…

Suchodolski, Wojciech, 13 March 1789, Głos…

—— , 23 March 1789, Mowa…

—— , 30 March 1789, Mowa…

(p.336) —— , 17 July 1789, Mowa…

—— , 17 July 1789, Odpowiedź tegoż…

—— , 27 May 1790, Mowa…

Suchorzewski, Jan, 3 November 1786, Przymówienia się…

Turski, Feliks Paweł, 12 March 1789, Głos…

Weyssenhoff, Józef, 30 March 1789, Głos…

Zaleski, Michał, 30 March 1789, Głos…

Zieliński, Jan, 14 April 1791, Głos…

Zieliński, Ludwik, 16 March 1789, Głos…

Other published primary sources

Acta historica, x (Cracow, 1887).

Akty izdavaiemiie Arkheograficheskoiu Kommisieiu, ii (Vil´na, 1867).

Albertrandi, Jan, Uwagi nad wolnością drukowania y sprzedaży ksiąg publiczney [1792].

[Baudouin de Courtenay, Jan], Poparcie Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego z roztrząsaniem pism, które się z ich powodu ziawiły (1788).

Bniński, Łukasz, Uwagi…na sejmik śrzedzki poselski, d. 16 listopada r. 1790…obywatelom województw wielkopolskich do roztrząsania podane [1790].

Borowski, Stanisław (ed.), Kodeks Stanisława Augusta. Zbiór dokumentów (Warsaw, 1938).

Carpenter, Bogdana (ed. and trans.), Monumenta Polonica: The First Four Centuries of Polish Poetry (Ann Arbor, MI, 1989).

Cerkiew Grecko‐Oryentalna Nieunicka w Koronie i w Wielkim Xięstwie Litewskim [1791].

Chrzanowski, Tomasz, Kazanie na zaczęciu jurysdykcyi Kommissyi Cywilno‐Woyskowey w Szydłowie w Kościele Parochialnym… (Cracow, 1790).

Cieciszowski, Kacper, Wszystkiemu duchowieństwu świeckiemu i zakonnemu, tudzież wiernym Chrystusowym dyecezyi naszey… (Warsaw, 27 December 1789).

—— , Całemu duchowieństwu swieckiemu i zakonnemu, tudzież wszystkim wiernym Chrystusowym dyecezyi naszey… (Warsaw, 10 May 1791).

Cygan cnotliwy gandżarą prawdy nieład chłoszczący [1791].

Do autora Zgody i niezgody z autorem Uwag nad życiem Zamoyskiego (Warsaw, 1788).

Do prześwietney deputacyi od seymu do interessow duchowieństwa polskiego wyznaczoney. Proiekt odezwy od tegoż duchowieństwa [1789].

Dyaryusz Seymu Ordynaryinego pod związkiem Konfederacyi Generalney Oboyga Narodów w Warszawie rozpoczętego roku pańskiego 1788, 2 vols. (Warsaw, 1790) [Dyaryusz 1788].

Dyaryusz seymu ordynaryinego pod związkiem Konfederacyi Generalney Oboyga Narodów w podwoynym składzie zgromadzonego w Warszawie od dnia 16 grudnia roku 1790 (Warsaw, 1791) [Dyaryusz 1790].

Dyaryusz seymu wolnego ordynaryinego grodzieńskiego sześcioniedzielnego roku pańskiego MDCCLXXIV dnia 4 miesiąca października odprawuiącego się (Warsaw, 1785).

Dyaryusz seymu wolnego ordynaryinego warszawskiego sześcio‐niedzielnego roku pańskiego MDCCLXXXII (Warsaw, no date of publication).

Dziennik czynności seymu (Warsaw, 1790).

Dzwon staropolskiey fabryki z wielu nowymi dodatkami y addymentem o szulerach i lichwiarzach (Warsaw, 1791).

Faierka pełna ognia miłości ku oyczyźnie na osuszenie zbyt mokrego kropidła (Warsaw, 1792).

Garnysz, Maciej Grzegorz, Wszystkiemu duchowieństwu świeckiemu i zakonnemu tudzież wiernym Chrystusowym dyecezyi naszey… (Warsaw, 30 December 1789).

(p.337) —— , Wszystkim duchownym świeckim, i zakonnym, tudzież wiernym Chrystusowym całey dyecezyi naszéy lubelskiéy, chełmskiéy… (Warsaw, 30 August 1790).

Gazeta Narodowa i Obca, ed. Julian Ursyn Niemcewicz et al. (1791–2) [GNiO].

Gazeta Warszawska, ed. Stefan Łuskina (1789–92) [GW].

Głos Duchowieństwa roku 1788 (1788).

Głos miłosnika ludności i człowieczeństwa do narodu (Warsaw, [1790]).

Grześkowiak‐Krwawicz, Anna (ed.), Za czy przeciw Ustawie Rządowej. Walka publicystyczna o Konstytucję 3 Maja. Antologia (Warsaw, 1992).

I ja też [1790?].

Jezierski, Franciszek Salezy, Wybór pism, ed. Zdzisław Skwarczyński and Jerzy Ziomek (Warsaw, 1952).

[Jezierski, Jacek], Zgoda i niezgoda z autorem Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego (Warsaw, 1788).

[—— ], Projekt sejmowy z autora Zgoda i niezgoda wynikaiący [1788].

[—— ], Respons na list plebana pod płaszczykiem kanonika [1788].

[—— ], Opactwa, [1789].

Kądziela, Łukasz, ‘Prymas Michał Poniatowski wobec Targowicy’, PH, 85 (1994), 433–42.

——  (ed.), Kołłątaj i inni. Z publicystyki doby Sejmu Czteroletniego (Warsaw, 1991).

Kalinka, Walerian, Ostatnie lata panowania Stanisława Augusta, ii, 2nd edn (Cracow, 1891).

Karpiński, Franciszek, Poezje wybrane, ed. Tomasz Chachulski (Wrocław, 1997).

Karpowicz, Michał, Kazanie o władzy Kościoła, jak jest narodom zbawienna, i o majątkach Kościołów, jak narodom są użyteczne w dzień SS. Apostołów Piotra y Pawła w Wilnie na Antokolu…miane 1789… (Wilno, 1790).

—— , Kazanie…na pierwszym ufundowaniu powiatu preńskiego i rozpoczęciu pierwszych seymików w kościele parafialnym preńskim 14 lutego, 1792. roku (Wilno, [1792]).

Kitowicz, Jędrzej, Pamiętniki czyli historia polska, ed. Przemysława Matuszewska and Zofia Lewinówna (Warsaw, 1971).

Kołłątaj, Hugo, Listy anonima i Prawo polityczne narodu polskiego, ed. Bogusław Leśnodorski and Helena Wereszycka, 2 vols (Warsaw, 1954).

—— , Stan oświecenia w Polsce w ostatnich latach panowania Augusta III (1750–1764), ed. Jan Hulewicz [1953], new edn (Wrocław, 2003).

Kommissya Rzeczypospolitey Skarbu Koronnego, Uniwersał względem licytacyi dóbr dawniey do Biskupstwa Krakowskiego i Xięstwa Siewierskiego należących (Warsaw, 11 February 1790).

Konstytucja 3 Maja, ed. Jerzy Kowecki (Warsaw, 1981).

Kossakowski, Jan Nepomucen, Kazania (Wilno, 1793).

[Kossakowski, Józef Kazimierz], Rozmowa Solona z Kadym [Warsaw, 1790].

—— , Pamiętniki Józefa Kossakowskiego, biskupa inflanckiego, 1738–1788, ed. Adam Darowski (Warsaw, 1891).

Krasicki, Ignacy, Korespondencja Ignacego Krasickiego, ed. Tadeusz Mikulski et al., ii (Wrocław, 1958).

Lewicki, Józef (ed.), Ustawodawstwo szkolne za czasów Komisji Edukacji Narodowej. Rozporządzenia, ustawy pedagogiczne i organizacyjne (1773–1793) (Cracow, 1925).

List oyca do syna względem odięcia wolności xciu Ponińskiemu podskar. wielkiemu koron. i skonfiskowania dóbr biskupstwa krakowskiego d. 18 lipca, w Stężycy pisany [1789].

Listy do JO. Xiążęcia Sapiehy od anonima 1789 pod czas seymu napisane [1789].

(p.338) Malinowski, Antonin, Kazanie w dzień 3 maja rocznicą nowey formy rządu y uroczystością Świętego Stanisława…w kościele S. Krzyża… (Warsaw, 1792).

Małachowski, Stanisław, and Kazimierz Nestor Sapieha, Uniwersał do Prześw. Kommissyów woiewodztw, ziem i powiatow Oboyga Narodow z rekwizycyą przesłania cen pańszczyzny, zboża, innych danin oraz przełożeniem skarg w niektórych punktach przezacnego duchowieństwa (Warsaw, 25 July 1789).

—— , Rozporządzenie w sprawie składania sprawozdań z dochodów szpitali i seminariów w celu zabezpieczenia ich działalności (Warsaw, 2 August 1790).

—— , List okólny do duchowieństwa i obywatelów świeckich graeko orientalnego wyznania, dozwalaiący tegoż wyznania osobom ziechać się na kongregacyę generalną do miasta Pińska dla postanowienia konsystorza generalnego (Warsaw, 17 March 1791).

Massalski, Ignacy, Całemu duchowieństwo tak świeckiemu, jako też zakonnemu y wszystkim wiernym Chrystusowym zdrowie i błogosławieństwo (Wilno, 15 March 1792).

Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego, ed. Janusz Woliński, Jerzy Michalski, Emanuel Rostworowski, and (vol. vi) Artur Eisenbach, 6 vols. (Wrocław, 1955–1969) [MDSC].

Montesquieu, Charles‐Louis de Secondat et de, Oeuvres complètes (Paris, 1964).

Myśl z okazyi uwag nad życiem Zamoyskiego do przyiaciela [1788].

Myśli patryotyczno‐polityczne do Stanów Rzeczypospolitey Polskiey, na seym 1788. roku zgromadzonych, przez obywatela o wolność i samowładztwo Rzeczypospolitey swoiey gorliwego, spisane (1788).

Na projekt bezkrólewia wiecznego pisany przez pewnego odpowiedź [1791?].

Nanke, Czesław, Szlachta wołyńska wobec Konstytucyi Trzeciego Maja (Lwów, 1907).

Naruszewicz, Adam Stanisław, Wszystkiemu duchowie?stwu świeckiemu i zakonnemu oraz wiernym Chrystusowym dyecezyi naszey łuckiey i brzeskiey… (Warsaw, 20 May 1791).

—— , Korespondencja Adama Naruszewicza 1762–1796, ed. Julian Platt and Tadeusz Mikulski (Wrocław, 1959).

[Nax, Jan Ferdynand], Uwagi nad uwagami, czyli obserwacye nad xiążką, która w roku 1785 wyszła pod tytułem Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego kanclerza i hetmana w. kor. (Warsaw, 1789).

New Constitution of the Government of Poland, trans. Franciszek Bukaty (London, 1791).

Niemcewicz, Julian Ursyn, Pamiętniki czasów moich, ed. Jan Dihm, 2 vols. (Warsaw, 1957).

Nowak‐Dłużewski, Juliusz, (ed.), Poezja Sejmu Czteroletniego. Nowe pozycje literackie (Wrocław, 1950).

Obywatel białoruski do stanów Rzeczypospolitey albo supplement odezwy względem podatków (1788).

Odezwa popiołów ś. p. Jaśnie Oświeconego Xiążęcia Biskupa Krakowskiego [1788].

Okęcki, Antoni Onufry, Wszystkiemu duchowieństwu swieckiemu i zakonnemu, tudzież wszysztkim wiernym Chrystusowym dyecezyi naszey… (Warsaw, 4 January 1790).

—— , List pasterski zalecaiący dziękczynienie Bogu z koliczności [sic] Konstytucyi na dniu 3 Maia… (Warsaw, 25 May 1791).

Pamiętnik Historyczno‐Polityczno‐Ekonomiczny, ed. Piotr Świtkowski (1789–91) [PHPE].

Pawiński, Adolf, Dzieje ziemi kujawskiej, v (Warsaw, 1888).

[Pawlikowski, Józef], Myśli polityczne dla Polski (Warsaw, 1789).

Pius VI, Dilectis Filiis Ordinj Equestri Regni Poloniae, & Magni Ducatûs Lithuaniae… (Rome, 16 August 1788).

—— , Dilectis Filiis Nobilibus Viris Ordini Senatorio Regni Poloniae, & Magni Ducatûs Lithuaniae… (Rome, 19 August 1788).

—— , Venerabilibus fratibus archi‐episcopo et episcopi bols Regni Poloniae… (Rome, 5 September 1789).

(p.339) —— , Delectis Filiis, Nobilibus Viris, Stanislao Nałęcz Małachowski Supremo Comitiorum Regni Poloniae Mareschallo, & Casimiro Principi Sapieha Magni Ducatus Lithuaniae Supremo Mareschallo… (Rome, 5 September 1789).

Poniatowski, Michał Jerzy, Zalecenie modlitw za duszę ś. p. Xcia Jmci Kaietana Ignacego Sołtyka biskupa krakowskiego (Skierniewice, 1 August 1788).

—— , Mowa…przy pierwszym jego wstępie do archikatedry gnieźnieńskiey dnia 9 września roku 1789 miana (Warsaw, [1789?]).

see also under Kądziela, Łukasz, in this section.

Projekt bezkrólewia wiecznego (Warsaw, 1790).

Projekt do formy rządów (Warsaw, 1790).

Przeczytański, Patrycy, Kazanie przy…zaprzysiężeniu ustawy 3 maja r. 1791 zapadłey miane dnia 17. stycznia r. 1792 w kościele farnym łomżyńskim [1792].

Przymówienie się do głosu duchowieństwa (Warsaw, [1788/9]).

Rabowicz, Edmund, Bernard Krakowski, and Jerzy Kowecki (eds.), Zagadki Sejmu Czteroletniego (Warsaw, 1996) [Zagadki].

Rabowicz, Edmund and Krystyna Maksimowicz (eds.), Wiersze polityczne Sejmu Czteroletniego, 2 vols. (Warsaw, 1998–2000) [Wiersze polityczne].

Rousseau, Jean‐Jacques, Oeuvres complètes, ed. Bernard Gagnebin and Marcel Raymond, iii (Paris, 1964).

Rybiński, Józef, List pasterski do dyecezyi kuiawskiey zalecaiący podziękowanie Panu Bogu za dowody Opatrzności iego nad kraiem polskim pod czas teraźnieyszego seymu, oraz zagrzewaiący do modlitw o dalszę pomoc Boską dla Oyczyzney naszey (Warsaw, 26 December 1789).

—— , List pasterski do dyecezyi kujawskiej zalecaiący dziękczynie Panu BOGU, za dowody Opatrzności Iego nad Oyczyzną Naszą, z okoliczności nowey Konstytucyi, na Dniu 3. Maia przyiętey całośc i szczęście Kraiu Polskiego zabespieczaiącey (Warsaw, 14 May 1791).

Schulz, Fryderyk [Friedrich], Podróże inflantczyka z Rygi do Warszawy i po Polsce w latach 1791–1793, trans. Józef Ignacy Kraszewski, ed. Wacław Zawadzki (Warsaw, 1956).

Sekundant bezbronny między cyganem z gandżarą i xiędzem z kropidłem na placu z perswazyą przyiacielską (Warsaw, 1792).

Siarczyński, Franciszek, Dzień Trzeci Maja (Warsaw, 1791).

[Skarszewski, Wojciech], Uwagi polityczne imieniem stanu duchownego do zbioru praw polskich podane (Kalisz, 1778).

[—— ], Myśli wyięte z dzieła dawniey drukowanego pod tytułem, prawdziwy stan duchowieństwa w Polszcze (1788).

[—— ], List plebana do korrespondenta warszawskiego [1788].

[—— ], Odpowiedź plebana na nowe zarzuty przeciwko duchowieństwu polskiemu (1789).

[—— ?], Listy do przyjaciela (1789).

[—— ], Kalkulacya pożytków Rzeczypospolitey z odebranego na skarb funduszu biskupstwa krakowskiego [1789].

[—— ], Odezwa Gallicyanina do Polaków (1790).

—— , Rozporządzenie pasterskie na diecezyą hełmską i lubelską roku 1792 (Warsaw, 16 July 1792).

Sokołowski, Wojciech, Powitanie…kommissarzow od Nayiaśnieyszego Pana i Prześwietnych Stanow…do Xięstwa Siewierskiego Obywateli wyznaczonych miane przez…dnia 4. lipca roku P. 1790 [1790].

Stanisław August, see under Zielińska, Zofia, in this section.

Stanisław August and Maurice Glayre, Correspondance relative aux partages de la Pologne, ed. Edouard Mottaz (Paris, 1897).

(p.340) Starych uprzedzeń nowe roztrząśnienie, do reformy rządu kraiowego służącego (Warsaw, 1790).

Staszic, Stanisław, Pisma filozoficzne i społeczne, ed. Bogdan Suchodolski, i (Warsaw, 1954).

[Surowiecki, Karol], Gandżara prawdy niecnotliwego cygana chłoszcząca, czyli na paszkwil pod tytułem cygan cnotliwy gandżarą prawdy nieład chłoszczący odpowiedź, dedykowana temuż cyganowi przez autora U.N.P.P.S. (Warsaw, 1792).

—— , Xiądz z kropidłem na cygana z gandżarą (Warsaw, [1792]).

[—— ], Python lipsko‐warszawski diabeł. Kontr‐tragedya na tragedyą Saul wyjęta z Pisma Świętego, grana przez aktorów tamtego świata w roku 1789; a w roku 1792. światu ziemskiemu obiawiona (1792).

[—— ], Gora rodząca, bayka sprawdzona w osiemnastym wieku na schyłku onegoż wyiaśniona (1792).

Szczepaniec, Józef, ‘Z zagadnień cenzury w Polsce po 3 maja 1791 roku’, in Janusz Pelc and Marek Prejs (eds.), Autor, tekst, cenzura. Prace na kongres slawistów w Krakowie w roku 1998 (Warsaw, 1998), 203–32.

Taxa jurium stolae [1790].

Turski, Feliks Paweł, Wszystkim wiernym Chrystusowym diecezyi naszey krakowskiey…, (Warsaw, 22 February 1791).

Uwagi z powodu różnych pism na stronę duchowieństwa w materii podatkowania (1789).

Volumina Legum, iv, vii–viii (St Petersburg, 1860), ix (Cracow, 1889) [VL].

Witoszyński, Ignacy, Kazanie na uroczystość S. Stanisława biskupa krakowskiego i męczennika wczasie ciągu obrad seymowych…8. maia R.P. 1790… (Warsaw, 1790).

—— , Kazanie o środkach, i sposobach, zachęcaiących do Cnoty, i zrażaiących występki, w celu, i widokach, duchownych razem, i politycznych, uważonych, w dzień uroczystości S. Stanisława…do Nayiaśnieyszych Rzeczypospolitey Stanów…dnia 8. maia R. P. 1791. mówione (Warsaw, 1791).

Władysław Laskonogi. Rok 1206 dzieiow narodu polskiego ułomek historyczny (Warsaw, 1790).

[Wolski, Konstanty], Pilnik na ogładzenie chropowatey faierki przez K. W. sporządzony y mosiężnikowi offiarowany (Warsaw, 1792).

Woltanowski, Andrzej (ed.), Kościół katolicki a powstanie kościuszkowskie. Zapomniana karta z dziejów insurekcji 1794 r. Wybór źródeł (Warsaw, 1995).

Zaleski, Michał, Pamiętniki Michała Zaleskiego wojskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego, posła na Sejmie Czteroletnim, ed. Bronisław Zaleski (Poznań, 1879).

Zielińska, Zofia, ‘Listy Stanisława Augusta z podróży do Kaniowa (1787)’, KH, 110/4 (2003), 71–124.

Źle i dobrze. Pismo stosuiące się do pisma pod tytułem Zgoda i niezgoda z autorem uwag nad życiem Jana Zamoyskiego roku 1788. dnia 20 września [1788].

[Żórawski, Krzysztof], Przestrogi względem okoliczności tyczących się podatkowania (Warsaw, 1788).

Published secondary sources

Aston, Nigel, Religion and Revolution in France, 1789–1804 (London, 2000).

Beales, Derek, Joseph II, 2 vols. (Cambridge, 1987–2009).

—— , Prosperity and Plunder: European Catholic Monasteries in the Age of Revolution, 1650–1815 (Cambridge, 2003).

Blanning, T. C. W., Joseph II (Harlow, 1994).

Butterwick, Richard, Poland's Last King and English Culture: Stanisław August Poniatowski 1732–1798 (Oxford, 1998).

(p.341) —— , ‘What is Enlightenment (oświecenie)? Some Polish Answers, 1765–1820’, Central Europe, 3 (2005), 19–37.

—— , ‘Political Discourses of the Polish Revolution, 1788–1792’, EHR, 120 (2005), 695–731.

—— , ‘Faworyt—demagog. Pius Kiciński na Sejmie Czteroletnim’, in Mariusz Markiewicz and Ryszard Skowron (eds.), Faworyci i opozycjoniści. Król a elity polityczne w Rzeczypospolitej XV–XVIII wieku (Cracow, 2006), 485–93.

—— , ‘Between Anti‐Enlightenment and Enlightened Catholicism: Provincial Preachers in Late Eighteenth‐Century Poland‐Lithuania’, in Peripheries of the Enlightenment, ed. Richard Butterwick, Simon Davies, and Gabriel Sánchez Espinosa, SVEC, 2008:1, 201–28.

—— , ‘Deconfessionalization? The Policy of the Polish Revolution towards Ruthenia, 1788–1792’, Central Europe, 6 (2008), 91–121.

Czaja, Aleksander, Między tronem, buławą a dworem petersburskim. Z dziejów Rady Nieustającej 1786–1789 (Warsaw, 1988).

Deruga, Aleksy, ‘Kościół prawosławny a sprawa “buntu” w 1789 roku we wschodnich województwach Rzeczypospolitej’, Ateneum Wileńskie, 13/2 (1938), 175–269.

Dickson, P. G. M., ‘Joseph II's reshaping of the Austrian Church’, HJ, 36 (1993), 89–114.

Drozdowski, Marian, Podstawy finansowe działalności państwowej w Polsce 1764–1795 (Warsaw and Poznań, 1975).

Ender, Janina, ‘Sprawy oświatowe w okresie Sejmu Czteroletniego’, Rozprawy z Dziejów Oświaty, 4 (1961), 35–86.

Fiszman, Samuel (ed.), Constitution and Reform in Eighteenth‐Century Poland: The Constitution of 3 May 1791 (Bloomington, IN, 1997).

Gierowski, Józef Andrzej, The Polish‐Lithuanian Commonwealth in the XVIIIth Century: From Anarchy to Well‐Organised State (Cracow, 1996).

Goliński, Zbigniew, Ignacy Krasicki (Warsaw, 1979).

Grześkowiak‐Krwawicz, Anna, O formę rządu czy o rząd dusz? Publicystyka polityczna Sejmu Czteroletniego (Warsaw, 2000).

—— , Regina libertas. Wolność w polskiej myśli politycznej XVIII wieku (Gdańsk, 2006).

Jobert, Ambroise, La Commission d'Éducation Nationale en Pologne (1773–1794). Son oeuvre d'instruction civique (Paris, 1941).

Kalinka, Walerian, Sejm Czteroletni [1880–6], 4th [sic—5th] edn, 2 vols. (Warsaw, 1991).

Karbownik, Henryk, Obciążenia stanu duchownego w Polsce na rzecz państwa od połowy XVII w. do 1795 r. (Lublin, 1984).

—— , Ofiary iura stolae na ziemiach polskich w latach 1285–1918. Studium historyczno‐prawne (Lublin, 1995).

Konopczyński, Władysław, Polscy pisarze polityczni XVIII wieku, i (Warsaw, 1966).

Kostkiewiczowa, Teresa, Oświecenie. Próg naszej współczesności (Warsaw, 1994).

—— , (ed.), ‘Rok Monarchii Konstytucyjnej’. Piśmiennictwo polskie lat 1791–1792 wobec Konstytucji 3 Maja (Warsaw, 1992).

Kowecki, Jerzy, ‘Posłowie debiutanci na Sejmie Czteroletnim’, in Andrzej Zahorski (ed.), Wiek XVIII. Polska i świat. Księga poświęcona Bogusławowi Leśnodorskiemu (Warsaw, 1974), 195–210.

——  (ed.), Sejm Czteroletni i jego tradycje (Warsaw, 1991).

Krakowski, Bernard, Oratorstwo polityczne na forum Sejmu Czteroletniego. Rekonesans (Gdańsk, 1968).

Kumor, Bolesław, Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1795, i (Cracow, 1998).

Kwiatkowska, Agnieszka, Piórowe wojny. Polemiki literackie polskiego Oświecenia (Poznań, 2001).

(p.342) Lehner, Ulrich L., and Michael Printy (eds.), A Companion to the Catholic Enlightenment in Europe (Leiden and Boston, MA, 2010).

Litak, Stanisław, ‘Le Clergé polonais au siècle des lumières’, in Les Contacts religieux franco‐polonais du moyen âge à nos jours. Relations, influences, images d'un pays vu par l'autre (Paris, 1985), 181–98.

—— , Kościół łaciński w Rzeczypospolitej około 1772 roku (Lublin, 1996).

—— , Parafie w Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku. Struktura, funkcje społeczno‐religijne i edukacyjne (Lublin, 2004).

—— , Atlas Kościoła łacińskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVIII wieku (Lublin, 2006).

Lord, R. H., The Second Partition of Poland: A Study in Diplomatic History (Cambridge, MA, 1915).

Loret, Maciej, ‘Watykan a Polska w dobie rozbiorów 1772–1795’, Przegląd Wspólczesny, 49 (1934), 337–60.

Lukowski, Jerzy, Liberty's Folly: The Polish‐Lithuanian Commonwealth in the Eighteenth Century (London, 1991).

—— , The Partitions of Poland: 1772, 1793, 1795 (Harlow, 1999).

—— , Disorderly Liberty: The Political Culture of the Polish‐Lithuanian Commonwealth in the Eighteenth Century (London, 2010).

McMahon, Darrin M., Enemies of the Enlightenment: The French Counter‐Enlightenment and the Making of Modernity (New York, 2001).

McManners, John, Church and Society in Eighteenth‐Century France, 2 vols. (Oxford, 1999).

Michalski, Jerzy, Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, 2 vols. (Warsaw, 2007).

—— , Stanisław August Poniatowski (Warsaw, 2009).

Pasztor, Maria, Hugo Kołłątaj na Sejmie Wielkim w latach 1791–1792 (Warsaw, 1991).

Paździor, Kamil, ‘Dopuszczenie metropolity unickiego do senatu w 1790 r. Studium z polityki wyznaniowej Sejmu Czteroletniego’, Nasza Przeszłość, 91 (1999), 241–67.

Poplatek, Jan, Komisja Edukacji Narodowej. Udział byłych Jezuitów w pracach Komisji Edukacji Narodowej (Cracow, 1974).

Rostworowski, Emanuel, Sprawa aukcji wojska na tle sytuacji politycznej przed Sejmem Czteroletnim (Warsaw, 1957).

—— , Legendy i fakty XVIII w., Warszawa 1963.

—— , Ostatni król Rzeczypospolitej. Geneza i upadek Konstytucji 3 maja (Warsaw, 1966).

Rybarski, Roman, Skarbowość Polski w dobie rozbiorów (Cracow, 1937).

Sakowicz, Eugeniusz, Kościół prawosławny w Polsce w epoce Sejmu Wielkiego 1788–1792 (Warsaw, 1935).

Šapoka, Adolfas, Lietuva reformų seimo metu. Iki 1791 m. gegužės 3 d. konstitucijos (Vilnius, 2008).

Shapiro, Gilbert, John Markoff, Timothy Tackett, and Philip Dawson, Revolutionary Demands: A Content Analysis of the Cahiers de Doléances of 1789 (Stanford, CA, 1998).

Skinner, Barbara, The Western Front of the Eastern Church: Uniate and Orthodox Conflict in 18th‐Century Poland, Ukraine, Belarus, and Russia (DeKalb, IL, 2009).

Ślusarska, Magdalena, ‘Sejm Czteroletni w okolicznościowym kaznodziejstwie lat 1788–90’, in Piotr Żbikowski (ed.), Ku reformie państwa i odrodzeniu moralnemu człowieka. Zbiór artykułów i rozpraw poświęconych rocznicy ustanowienia Konstytucji 3 Maja 1791 roku (Rzeszów, 1992), 65–80.

Smoleński, Władysław, Ostatni rok Sejmu Wielkiego, 2nd edn (Cracow, 1897).

—— , Pisma Historyczne, 2 vols. (Cracow, 1901).

(p.343) —— , Przewrót umysłowy w Polsce wieku XVIII. Studia historyczne, [1891] 4th edn (Warsaw, 1979).

Sołtys, Angela, Opat z San Michele. Grand Tour prymasa Poniatowskiego i jego kolekcje (Warsaw, 2008).

Szczygielski, Wojciech, Referendum trzeciomajowe. Sejmiki lutowe 1792 roku (Łódź, 1994).

Szybiak, Irena, Szkolnictwo Komisji Edukacji Narodowej w Wielkim Księstwie Litewskim (Wrocław, 1973).

Van Kley, Dale K., ‘Christianity as Casualty and Chrysalis of Modernity: The Problem of Dechristianization in the French Revolution’, AHR, 108 (2003), 1081–1104.

Wolff, Larry, The Vatican and Poland in the Age of the Partitions: Diplomatic and Cultural Encounters at the Warsaw Nunciature (New York, 1988).

Zahorski, Andrzej, Centralne instytucje policyjne w Polsce w dobie rozbiorów (Warsaw, 1959).

—— , Ignacy Wyssogota Zakrzewski. Prezydent Warszawy (Warsaw, 1963).

Załęski, Stanisław, Historya zniesienia zakonu jezuitów i jego zachowanie na Białej Rusi, ii (Lwów, 1875).

Zamoyski, Adam, The Last King of Poland (London, 1992).

Zielińska, Zofia, ‘O sukcesyi tronu w Polszcze’ 1787–1790 (Warsaw, 1991).

——  ‘Geneza upadku orientacji rosyjskiej u progu Sejmu Czteroletniego w opinii ambasadora Stackelberga’, WO, 15 (1999), 57–93.

—— , ‘Stanisław August i Otto Stackelberg u progu wojny rosyjsko‐tureckiej (marzec‐październik 1787)’, KH, 107/4 (2000), 3–20.

—— , Studia z dziejów stosunków polsko‐rosyjskich w XVIII wieku (Warsaw, 2001).

Zienkowska, Krystyna, Jacek Jezierski kasztelan łukowski 1722–1805. Z dziejów szlachty polskiej XVIII wieku (Warsaw, 1963).

—— , Sławetni i urodzeni. Ruch polityczny mieszczaństwa w dobie Sejmu Czteroletniego (Warsaw, 1976).

Unpublished secondary sources

Konopczyński, Władysław, ‘Polscy pisarze polityczni’, ii, ‘Sejm Czteroletni’, typescript, in BJ Akc. 52/61.

Paździor, Kamil, ‘Polityka Sejmu Czteroletniego wobec kościołów wschodnich’, doctoral thesis (University of Silesia, Katowice, 2000).

Ślusarska, Magdalena, ‘Problematyka polityczno‐społeczna w polskim kaznodziejstwie okolicznościowym w latach 1775–1795’, doctoral thesis (University of Warsaw, 1992).